مثل نهادهای مهم حکومتی، شورای نگهبانه که برابر اصل ۹۱ قانون اساسی به خاطر پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی تشکیل شده. در اصول ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اصول دیگر، به شکل پراکنده وظایف و اختیارات این نهاد مهم بیان شده. همراه ما باشین، در این مقاله به معرفی و توضیح وظایف شورای نگهبان و بخش اختیارات اون می پردازیم.

 

ترکیب اعضای شورای نگهبان

برابر اصل ۹۱ قانون اساسی، ترکیب این شورا به شکل زیره:

  • شش نفر فقیه عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسائل روز؛
  • شش نفر وکیل در بین رشته های مختلف حقوقی.

فقها به وسیله مقام رهبری انتخاب می شن. انتخاب حقوقدانان هم به این صورته که رئیس قوه ی قضاییه افرادی رو از بین حقوقدانان مسلمان به مجلس شورای اسلامی معرفی می کنه و درنهایت، انتخاب حقوقدانان با رأی مجلس شورای اسلامی هستش.

مدت عضویت اعضای شورای نگهبان در شورا

مدت عضویت اعضای شورای نگهبان، شش ساله. ولی برابر اصل ۹۲ قانون اساسی، در اولین دو ره پس از گذشتن سه سال، نصف اعضای هر گرو ه به قیدقرعه تغییر پیدا می کنن و اعضای تازه ای به جای اونا انتخاب می شن. تعیین مدت نامبرده مصلحتیه که طبق اون شورا می تونه از وجود اعضای جدید با تفکرات جدید به دلیل تحولات زمان بهره بگیره. برابر مواد ۸ و ۱۷ آیین نامه ی داخلی شورای نگهبان، شورا دارای دو نوع جلسه ی عادی و فوق العاده و واسه اداره جلسات، شورا دارای یک دبیر، یک قائم مقام دبیر و یک سخنگو هستش که از بین اعضا و به مدت یک سال انتخاب می شن.

وظایف و اختیارات شورای نگهبان

برابر قانون اساسی، شورای نگهبان وظایف زیادی برعهده داره. این وظایف در اصول ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی (و به شکل تأکیدی در چند اصل دیگر)، بیان شده. بعضی وظایف برعهده ی اعضای فقیه و بقیه وظایف به طور مشترک به وسیله همه اعضای شورا انجام می شه.

۱. نظارت بر قوانین و مقررات

طبق اصل چهارم قانون اساسی «کلیه ی قوانین و مقررات مثل مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی باید طبق موازین اسلامی باشه. این اصل بر گفته یا عموم همه اصول قانون اساسی و قوانین و مقررات دیگر حاکمه و تشخیص این برعهده ی فقهای شورای نگهبانه.»

وظیفه ی اصلی شورای نگهبان پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از راه نظارت بر قوانین و مقرراته. قانون اساسی در اصول ۷۲ و ۸۵، نظارت بر مصوبات مجلس و اساسنامهای پذیرفته شده دولت رو برعهده ی شورای نگهبان قرار داده. مهلت اظهارنظر شورا در مورد مغایرت یا نبود مغایرت مصوبه، ده روزه که تا بیست روز قابل تمدیده (اصل ۹۵). درصورتی که شورا در این مهلت مقرر نسبت به مصوبه نظری اعلام نکنه، مصوبه قابل اجراست (اصل ۹۴).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   وقت تلف کردن و راه های مقابله با اون 

برابر اصل ۹۶ قانون اساسی تشخیص نبود مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام اسلام با اکثریت فقهای شورای نگهبان و تشخیص نبود اختلاف اونا با قانون اساسی، بر عهده ی اکثریت همه اعضای شورای نگهبانه. برابر اصل ۹۷ قانون اساسی، اعضای شورای نگهبان به خاطر سرعت دادن در کار می تونن هنگام گفتگو درباره لایحه یا طرح قانونی، واسه شنیدن گفت و گوا در مجلس حاضر باشن. اما وقتی طرح یا لایحه ای فوری در دستور کار مجلس قرار بگیره، اعضای شورا باید در مجلس حاضر شن و نظر خود رو بگن.

برابر تبصره ۲ ماده ۸۴ و ماده ۸۷ قانون سازمان و آیین قضاوت دیوان عدالت اداری، اگه از دیوان عدالت اداری باطل شدن مصوبه دولتی به دلیل مغایرت با موازین شرعی خواسته شده باشه، دیوان در این رابطه از فقهای شورای نگهبان استعلام نشون میده و درصورت اعلام مغایرت مصوبه با موازین شرعی به وسیله فقهای شورای نگهبان، دیوان اقدام به باطل شدن اون نشون میده.

۲. تفسیر قانون اساسی

برابر اصل ۹۸ قانون اساسی، مثل دیگر اختیارات شورای نگهبان، تفسیر قانون اساسیه که با تصویب سه چهارم اونا انجام می شه. برابر اصل ۱۷۷ قانون اساسی، اعضای شورای نگهبان در شورای بازنگری قانون اساسی عضو هستن.

۳. نظارت بر داوطلبی، انتخابات و همه پرسی

وظیفه ی دیگری که در قانون اساسی واسه شورای نگهبان در نظر گرفته شده، نظارت بر انتخاباته. شورای‏ نگهبان برابر اصل ۹۹ قانون اساسی ‏نظارت‏ بر انتخابات‏ مجلس‏ خبرگان‏ رهبری‏، ریاست‏ جمهوری‏، مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏ و مراجعه‏ به‏ آرای عمومی‏ و همه ‏ پرسی‏ رو برعهده‏ داره. برابر اصل ۱۱۸ قانون اساسی، مسئولیت نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری برعهده ی شورای نگهبانه.

در بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی بیان شده که صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در قانون اساسی میاد باید قبل از انتخابات به تأیید شورای نگهبان برسه. بررسی صلاحیت داوطلبان مجلس خبرگان قبل از انتخابات برابر ماده ۳ قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری و آیین نامه اون به فقهای شورای نگهبان موکول شده: «منبع تشخیص دارا بودن شرایط، فقهای شورای نگهبان قانون اساسی هستن.» برابر اصل ۱۲۱ قانون اساسی، رئیس جمهور در مجلس شورای اسلامی در جلسه ای که با حضور رئیس قوه ی قضاییه و اعضای شورای نگهبان تشکیل می شه، سوگند یاد می کنه.

از دیگر وظایف شورای نگهبان، حضور (یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام) در شورای موقت رهبری برابر اصل ۱۱۱ قانون اساسی و شرایط اینه.

در نوشتن این متن، از منابع زیر استفاده شده:

  • کتاب حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (جلد دوم) نوشته دکتر سید محمد هاشمی.
  • سایت پژوهشکده شورای نگهبان.




۱

دسته‌ها: آموزشی